Spojrzenie na podręcznik jako narzędzie pracy umysłowej ucznia wymaga przekroczenia granicy między wymaganiami akademickiej a szkolnej dydaktyki. Trzeba brać pod uwagę zobowiązania autorów podręczników wobec szkolnych skryptów nauczania, a również wobec szczególnych adresatów książki – ucznia, dojrzewającego dopiero do świadomego uczestnictwa w kulturze i życiu społecznym, oraz nauczyciela, który ma wspomagać jego rozwój. Formułowanie opinii, gdy bierzemy pod uwagę podręczniki liceum z tej perspektywy musi uwzględniać kilka kryteriów dodatkowych: zgodność treści podręcznika z podstawami programowymi nauczania przedmiotu, realizacja programowych funkcji szkoły i celów kształcenia. Ważne jest jak podręcznik wprowadza uczniów w metodologię naukowego poznawania oraz artystycznego opisu przeszłości i współczesności; jak służy kształtowaniu świadomego, krytycznego odbioru dzieł kultury oraz kwalifikacji interpretowania dzieł i zachowań ludzkich w kontekstach historycznych, kulturowych, filozoficznych, swoich; czy powoduje sytuacje stymulujące wymianę poglądów, potrzebę komunikowania. Problem ten rysuje się analogicznie zarówno jeśli chodzi o podręczniki do nauczania wczesnoszkolnego jak i kształcenia licealnego, bez względu na to czy bierzemy pod uwagę podręcznik wesoła szkoła
1 i przyjaciele edukacja wczesnoszkolna. klasa 2. box dla ucznia czy podręczniki, w których najważniejszą rolę odgrywają teksty teoretycznoliterackie. Problematyka szkoły najszerzej podejmowana jest w pierwszych klasach danego etapu nauczania, zapewne zabieg ten ma służyć wzmocnieniu więzi ucznia z nowym środowiskiem. Umiejscowione teksty, w których motywem przewodnim jest szkoła, dotykają różnych jej płaszczyzn, niestety, już na 1-wszy rzut oka widać, że w większości wypadków obraz szkoły w swym zasadniczym kształcie nie stanowi propozycji przełomowej. W szkole podstawowej, przykładowo. w podręcznikach wesoła szkoła. kształcenie zintegrowane w klasie 3 i w gimnazjum, chociażby w świat w słowach i obrazach. podręcznik do kształcenia literackiego i kulturowego w gimnazjum. klasa 2 zagadnienia szkolne zawężone są do problemów uczniów w kontaktach z rówieśnikami, nie ukazują się informacje bezpośrednio dotyczące szkoły jako instytucji. Teksty nie mówią o jej roli czy różnorakich funkcjach. Za niewiele jest tekstów, które ukazywałyby szkołę w innej konwencji, a takie zróżnicowanie umożliwiłoby patrzenie na nią z wielu perspektyw; wzbogacałoby osobowość ucznia, a lekcji języka polskiego nie ograniczałoby do powielania cudzych sądów czy przyswajania stereotypów myślowych. Wybór podręczników nie jest łatwym celem, priorytetowo, że prawie każdy sklep z podręcznikami szkolnymi
2 oferuje ich całą masę. Ze 100% pewnością nie sugeruję tu, ażeby tematyka szkolna była jednym z kryteriów wyboru, ale warto byłoby zwrócić na nią uwagę, aby wyprodukować od podstaw kształcenia swoistą więź ucznia ze szkołą.